Isabella Leonarda (Isabella Calegari) detta la Musa novarese (1620 - 1704): Salve regina, mottetto per voci e strumenti (pubblicato in Mottetti a voce sola op. 11, 1684, n. 12). Gruppo vocale Musica Laudantes, dir. Riccardo Doni; Cappella strumentale del Duomo di Novara, dir. Paolo Monticelli.
Jacques Offenbach (20 giugno 1819 - 1880): Grand Concerto in sol maggiore per violoncello e orchestra, detto Concerto militaire (1847-48). Edgar Moreau, violoncello; Les Forces Majeures, dir. Raphaël Merlin.
Carl Zeller (19 giugno 1842 - 1898): Grubenlichter-Walzer per orchestra su temi tratti dall’operetta Der Obersteiger (1894). Wiener Philharmoniker, dir. Riccardo Muti.
Johann Sebastian Bach (1685-1750): Ich hatte viel Bekümmernis, cantata BWV 21, eseguita per la prima volta a Weimar il 17 giugno 1714. Ivan Podyomov, oboe; Stefanie True, soprano; Ulrike Malotta, contralto; Guy Cutting, tenore; Felix Schwandtke, basso; Netherlands Bach Society; Shunske Sato, violino e direzione.
Parte 1ª
Sinfonia
Coro: Ich hatte viel Bekümmernis in meinem Herzen [3:08] Ich hatte viel Bekümmernis in meinem Herzen;
aber deine Tröstungen erquicken meine Seele.
Aria (soprano): Seufzer, Tränen, Kummer, Not [7:13] Seufzer, Tränen, Kummer, Not,
Ängstlichs Sehnen, Furcht und Tod
Nagen mein beklemmtes Herz,
Ich empfinde Jammer, Schmerz.
Recitativo (tenore): Wie hast du dich, mein Gott [11:55] Wie hast du dich, mein Gott,
In meiner Not,
In meiner Furcht und Zagen
Denn ganz von mir gewandt?
Ach! kennst du nicht dein Kind?
Ach! hörst du nicht das Klagen
Von denen, die dir sind
Mit Bund und Treu verwandt?
Da warest meine Lust
Und bist mir grausam worden;
Ich suche dich an allen Orten,
Ich ruf und schrei dir nach,
Allein mein Weh und Ach!
Scheint itzt, als sei es dir ganz unbewusst.
Aria (tenore): Bäche von gesalznen Zähren [13:28] Bäche von gesalznen Zähren,
Fluten rauschen stets einher.
Sturm und Wellen mich versehren,
Und dies trübsalsvolle Meer
Will mir Geist und Leben schwächen,
Mast und Anker wollen brechen,
Hier versink ich in den Grund,
Dort seh ins der Hölle Schlund.
Coro: Was betrübst du dich [18:38] Was betrübst du dich, meine Seele,
und bist so unruhig in mir?
Harre auf Gott; denn ich werde ihm noch danken,
dass er meines Angesichtes Hilfe und mein Gott ist.
Parte 2ª
Recitativo (soprano: l’Anima; basso: Gesù): Ach Jesu, meine Ruh [22:17] Soprano:
Ach Jesu, meine Ruh,
mein Licht, wo bleibest du? Basso:
O Seele, sieh! ich bin bei dir. Soprano:
Bei mir?
Hier ist ja lauter Nacht. Basso:
Ich bin dein treuer Freund,
der auch im Dunkeln wacht,
wo lauter Schalken seind. Soprano:
Brich doch mit deinem Glanz
und Licht
des Trostes ein! Basso:
Die Stunde kömmet schon,
da deines Kampfes Kron
dir wird ein süßes Labsal sein.
Aria (duetto: soprano e basso c.s.): Komm, mein Jesu, und erquicke/Ja, ich komme und erquicke [23:46] Soprano:
Komm, mein Jesu, und erquicke Basso:
Ja, ich komme und erquicke Soprano:
und erfreu mit deinem Blicke! Basso:
dich mit meinem Gnadenblicke. Soprano:
Diese Seele, Basso:
Deine Seele, Soprano:
die soll sterben Basso:
die soll leben Soprano:
und nicht leben, Basso:
und nicht sterben, Soprano:
und in ihrer Unglückshöhle Basso:
hier aus dieser Wunden Höhle Soprano:
ganz verderben. Basso:
sollt du erben. Soprano:
Ich muß stets in Kummer schweben, Basso:
Heil durch diesen Saft der Reben, Soprano:
ja, ach ja, ich bin verloren, Basso:
nein, ach nein, du bist erkoren, Soprano:
nein, ach nein, du hassest mich. Basso:
ja, ach ja, ich liebe dich. Soprano:
Ach, Jesu, durchsüße mir Seele und Herze! Basso:
Entweichet, ihr Sorgen,
verschwinde, du Schmerze!
Coro: Sei nun wieder zufrieden, meine Seele [27:58] Sei nun wieder zufrieden,
meine Seele, denn der Herr
tut dir Guts.
Was helfen uns die schweren Sorgen,
was hilft uns unser Weh und Ach?
Was hilft es, daß wir alle Morgen
beseufzen unser Ungemach?
Wir machen unser Kreuz und Leid
nur größer durch die Traurigkeit.
Denk nicht in deiner Drangsalshitze,
daß du von Gott verlassen seist,
und daß Gott der im Schoße sitze,
der sich mit stetem Glücke speist.
Die folgend Zeit verändert viel
und setzet jeglichem sein Ziel.
Aria (tenore): Erfreue dich, Seele, erfreue dich, Herze [32:42] Erfreue dich, Seele, erfreue dich, Herze,
Entweiche nun, Kummer, verschwinde, du Schmerze!
Verwandle dich, Weinen, in lauteren Wein,
Es wird nun mein Ächzen ein Jauchzen mir sein!
Es brennet und sammet die reineste Kerze
Der Liebe, des Trostes in Seele und Brust,
Weil Jesus mich tröstet mit himmlischer Lust.
Coro: Das Lamm, das erwürget ist [35:39] Das Lamm, das erwürget ist, ist würdig zu nehmen
Kraft und Reichtum und Weisheit und Stärke
und Ehre und Preis und Lob.
Lob und Ehre und Preis und Gewalt
sei unserm Gott von Ewigkeit zu Ewigkeit.
Amen, Alleluja!
Johan Wagenaar (1862 - 17 giugno 1941): Larghetto per oboe e orchestra da camera op. 40 (1934). Ingrid Nissen, oboe; Radio Symfonie Orkest, dir. Eri Klas.
Hayne van Ghizeghem (c1445 - ?): De tous biens plaine, chanson a 3 voci. Ensemble Perceval, dir. Guy Robert.
De tous biens plaine est ma maistresse.
Chascun luy doibt tribut d’honneur
Car assouvye est en valeur
Autant que jamais fut deesse.
(Di ogni virtù è colma la mia signora. Ognuno le rende tributo d’onore perché ha in dote più pregi di quanti ne abbia mai avuti una dea.)
Questa chanson fu un vero e proprio hit del tardo Quattrocento: è infatti riportata da almeno venticinque raccolte musicali dell’epoca, fra le quali il celebre florilegio Harmonice Musices Odhecaton curato dall’editore italiano Ottaviano Petrucci nel 1501. Di Hayne van Ghizeghem non si hanno molte notizie: fu membro della cappella musicale e valet de chambre di Carlo il Temerario, che seguì nelle numerose campagne militari; poiché non v’è più traccia di lui dopo il 1472, è possibile che abbia perso la vita in quell’anno, forse durante l’assedio di Beauvais. Si è anche pensato che avesse abbandonato il suo signore per entrare al servizio della corte di Francia, ma in realtà non vi sono documenti che possano confermare questa supposizione.
Guy Ropartz (15 giugno 1864 - 1955): La Cloche des morts per orchestra (originariamente intitolato Le Convoi du Fermier; 1887). Orchestre Philharmonique du Luxembourg, dir. Emmanuel Krivine.
Tomás Luis de Victoria (1548 - 1611): Conditor alme siderum, inno a 4 voci (pubblicato in Hymni totius anni, 1581, n. 1). Ensemble Plus Ultra, dir. Michael Noone.
I (gregoriano)
Conditor alme siderum
æterna lux credentium
Christe redemptor omnium
exaudi preces supplicum.
II (Victoria)
Qui condolens interitu
mortis perire sæculum
salvasti mundum languidum
donans reis remedium.
III (gregoriano)
Vergente mundi vespere
uti sponsus de thalamo
egressus honestissima
Virginis matris clausula.
IV (Victoria)
Cuius forti potentiæ
genu curvantur omnia
cælestia, terrestia
nutu fatentur subdita.
V (gregoriano)
Te, Sancte fide quæsumus,
venture judex sæculi,
conserva nos in tempore
hostis a telo perfidi.
VI (Victoria)
Sit, Christe rex piissime,
tibi Patrique gloria
cum Spiritu Paraclito
in sempiterna sæcula.
Amen.
Johann Wilhelm Hertel (1727 - 14 giugno 1789): Concerto in mi bemolle maggiore per oboe, tromba e archi. Ulf Bjurenhed, oboe; Niklas Eklund, tromba; Drottningholms Barockensemble, dir. Nils-Erik Sparf.
Jacob Paix (1556 - c1623): Padoana Venetiana a 5 (pubblicata in Ein schön Nutz- und Gebreüchlich Orgel Tabulaturbuch, Lauingen 1583, n. 63). Alberto Guerzoni, clavicembalo (sistema Hauptwerk).
Ann Millikan (10 giugno 1963): Millikan Symphony per orchestra (2015), dedicata alla memoria di Bob Millikan (1957-2012), fratello della compositrice. Jennifer Curtis, violino solista (nel IV movimento); Boston Modern Orchestra Project, dir. Gil Rose.
Louis Joseph Daussoigne-Méhul (10 giugno 1790 - 1875): Saltarelle et Rêverie per organo. Jean-Luc Perrot all’organo Callinet (1837) dell’Église Notre-Dame in Saint-Étienne.
Philippe de Vitry (1291 - 9 giugno 1361): Vos qui admiramini virgines / Gratissima virginis species / Gaude gloriosa, mottetto isoritmico a 4 voci. Lumina Ensemble, dir. Anna Pope.
Triplum
Vos qui admiramini virgines,
si virgini pro ceteris eligende
dignati fuerimus nubere,
dum nupsimus tanquam valde diligende.
Ista pulchra specie humilis maneriæ
ac opere virtuosa,
turpis vestrum altera
ausu nimis aspera
necnon virtutes exosa.
Ista lux, nox nubila,
Ista velox aquila,
vos colubres gradientes,
Ista super æterna regnat
vos in misera valle languentis egentes.
Ista virgo regia dulcis est amasia
mea sponsa quæpia.
Rex ego sum, hæc regina.
Quod tanta referimus?
Nos qui cuncta novimus
dignam preelegimus
et ut rosam hanc præspina.
Urgite vos igitur
quia tempus labitur
et mors nos persequitur
huic servite.
Hanc vocate,
quod si neglexeritus
illam non videbitis
gloriam quam cupitis,
vos eia propera te.
Motetus
Gratissima virginis species
quam decorat carnis mundicies,
usque centrum placasti intima
mei cordis plaga dulcissima
intra stimulans amoris spiritum
nescientem pectoris exitum.
Gratissime simili vulnere
peperisti mundum me ledere.
O regina, tuum amplectere
astringendo pectus cum ubere.
O rex regum oculum oculo
et os ori junge pro osculo
ac inspira verbum in labia
qua recepto fiat caro dia.
Jacob Clemens non Papa (c1510/15 - 1555 o 1556): Ego flos campi, mottetto a 7 voci (pubblicato postumo in Thesaurus Musicus II, 1564, n. 3), testo tratto dal Cantico dei cantici (II:1-2 e IV:15). Stile Antico.
Ego flos campi et lilium convallium.
Sicut lilium inter spinas sic amica mea inter filias.
Fons hortorum puteus aquarum viventium quae fluunt impetu de Libano.
Tomaso Albinoni (8 giugno 1671 - 1751): Concerto a cinque in fa maggiore per 2 oboi, archi e basso continuo op. 9 n. 3 (1722). Advent Chamber Orchestra.
Anonimo: Fas et nefas, Carmen Buranum 19; testo attribuito a Gautier de Châtillon (c1135 - c1201). The Boston Camerata, dir. Joel Cohen.
Fas et nefas ambulant
pene passu pari;
prodigus non redimit
vitium avari;
virtus temperantia
quadam singulari
debet medium
ad utrumque vitium
caute contemplari.
Si legisse memoras
ethicam Catonis,
in qua scriptum legitur:
«ambula cum bonis»,
cum ad dandi gloriam
animum disponis,
supra cetera
primum hoc considera,
quis sit dignus donis.
Vultu licet hilari,
verbo licet blando
sis equalis omnibus;
unum tamen mando:
si vis recte gloriam
promereri dando,
primum videas
granum inter paleas,
cui des et quando.
Dare non ut convenit
non est a virtute,
bonum est secundum quid,
sed non absolute;
digne dare poteris
et mereri tute
famam muneris,
si me prius noveris
intus et in cute.
Si prudenter triticum
paleis emundas,
famam emis munere;
sed caveto, dum das,
largitatis oleum
male non effundas.
in te glorior:
cum sim Codro Codrior,
omnibus habundas.
Paolo Ugoletti (7 giugno 1956): Easy links per viola, clavicembalo e archi (2022). Elena Laffranchi, viola; Natalija Martynova, clavicembalo; Orchestra d’archi di Leopoli, dir. Filippo Ferruggiara.
Antoine Busnois (c1430 - 1492): Le corps sen va et le cuer vous demeure, rondeau a 3 voci. Ensemble Asteria: Sylvia Rhyne, soprano; Eric Redlinger, tenore e liuto.
Le corps sen va et le cueur vous demeure
Le quel veult faire avec vous sa demeure
Pour vous vouloir aimer tant et si fort.
Que incessament veult mectre son effort
A vous servir jusques à ce que je meure.
Il est vostre pouez estre bien seure
Et de cela tousiours je vous asseure
Combien quatende de mon mal confort.
Le corps sen va et le cueur vous demeure
Le quel veult faire avec vous sa demeure
Pour vous vouloir amer tant et si fort.
Il nest douleur ne dueil qua moy naqueure
Quant il convient que ses maulx je saveure
Et men aller sans avoir resconfort
Aleure que deusse vivre au fort
Mon mal compter que je voi qua ceste heure.
Le corps s’en va et le cueur vous demeure
Le quel veult faire avec vous sa demeure
Pour vous vouloir aimer tant et si fort.
Riccardo Zandonai (28 maggio 1883 - 5 giugno 1944): Telefunken, marcia in fa maggiore per pianoforte (1929). Pietro Massa.
L’unica composizione per pianoforte solo data alle stampe da Zandonai è un omaggio all’industria tedesca fondata nel 1903 e specializzatasi, a partire dagli anni 1920, nella produzione di apparecchi radiofonici, commercializzati anche in Italia.