Concerto per violoncello – XV: militare

Jacques Offenbach (20 giugno 1819 - 1880): Grand Concerto in sol maggiore per violoncello e orchestra, detto Concerto militaire (1847-48). Edgar Moreau, violoncello; Les Forces Majeures, dir. Raphaël Merlin.

  1. Allegro maestoso
  2. Andante
  3. Allegretto

BWV 21

Johann Sebastian Bach (1685-1750): Ich hatte viel Bekümmernis, cantata BWV 21, eseguita per la prima volta a Weimar il 17 giugno 1714. Ivan Podyomov, oboe; Stefanie True, soprano; Ulrike Malotta, contralto; Guy Cutting, tenore; Felix Schwandtke, basso; Netherlands Bach Society; Shunske Sato, violino e direzione.

    Parte 1ª

  1. Sinfonia
  2. Coro: Ich hatte viel Bekümmernis in meinem Herzen [3:08]
      Ich hatte viel Bekümmernis in meinem Herzen;
      aber deine Tröstungen erquicken meine Seele.

  3. Aria (soprano): Seufzer, Tränen, Kummer, Not [7:13]
      Seufzer, Tränen, Kummer, Not,
      Ängstlichs Sehnen, Furcht und Tod
      Nagen mein beklemmtes Herz,
      Ich empfinde Jammer, Schmerz.

  4. Recitativo (tenore): Wie hast du dich, mein Gott [11:55]
      Wie hast du dich, mein Gott,
      In meiner Not,
      In meiner Furcht und Zagen
      Denn ganz von mir gewandt?
      Ach! kennst du nicht dein Kind?
      Ach! hörst du nicht das Klagen
      Von denen, die dir sind
      Mit Bund und Treu verwandt?
      Da warest meine Lust
      Und bist mir grausam worden;
      Ich suche dich an allen Orten,
      Ich ruf und schrei dir nach,
      Allein mein Weh und Ach!
      Scheint itzt, als sei es dir ganz unbewusst.

  5. Aria (tenore): Bäche von gesalznen Zähren [13:28]
      Bäche von gesalznen Zähren,
      Fluten rauschen stets einher.
      Sturm und Wellen mich versehren,
      Und dies trübsalsvolle Meer
      Will mir Geist und Leben schwächen,
      Mast und Anker wollen brechen,
      Hier versink ich in den Grund,
      Dort seh ins der Hölle Schlund.

  6. Coro: Was betrübst du dich [18:38]
      Was betrübst du dich, meine Seele,
      und bist so unruhig in mir?
      Harre auf Gott; denn ich werde ihm noch danken,
      dass er meines Angesichtes Hilfe und mein Gott ist.


    Parte 2ª
  7. Recitativo (soprano: l’Anima; basso: Gesù): Ach Jesu, meine Ruh [22:17]
    Soprano:
      Ach Jesu, meine Ruh,
      mein Licht, wo bleibest du?
    Basso:
      O Seele, sieh! ich bin bei dir.
    Soprano:
      Bei mir?
      Hier ist ja lauter Nacht.
    Basso:
      Ich bin dein treuer Freund,
      der auch im Dunkeln wacht,
      wo lauter Schalken seind.
    Soprano:
      Brich doch mit deinem Glanz
      und Licht
      des Trostes ein!
    Basso:
      Die Stunde kömmet schon,
      da deines Kampfes Kron
      dir wird ein süßes Labsal sein.

  8. Aria (duetto: soprano e basso c.s.): Komm, mein Jesu, und erquicke/Ja, ich komme und erquicke [23:46]
    Soprano:
      Komm, mein Jesu, und erquicke
    Basso:
      Ja, ich komme und erquicke
    Soprano:
      und erfreu mit deinem Blicke!
    Basso:
      dich mit meinem Gnadenblicke.
    Soprano:
      Diese Seele,
    Basso:
      Deine Seele,
    Soprano:
      die soll sterben
    Basso:
      die soll leben
    Soprano:
      und nicht leben,
    Basso:
      und nicht sterben,
    Soprano:
      und in ihrer Unglückshöhle
    Basso:
      hier aus dieser Wunden Höhle
    Soprano:
      ganz verderben.
    Basso:
      sollt du erben.
    Soprano:
      Ich muß stets in Kummer schweben,
    Basso:
      Heil durch diesen Saft der Reben,
    Soprano:
      ja, ach ja, ich bin verloren,
    Basso:
      nein, ach nein, du bist erkoren,
    Soprano:
      nein, ach nein, du hassest mich.
    Basso:
      ja, ach ja, ich liebe dich.
    Soprano:
      Ach, Jesu, durchsüße mir Seele und Herze!
    Basso:
      Entweichet, ihr Sorgen,
      verschwinde, du Schmerze!

  9. Coro: Sei nun wieder zufrieden, meine Seele [27:58]
      Sei nun wieder zufrieden,
      meine Seele, denn der Herr
      tut dir Guts.
      Was helfen uns die schweren Sorgen,
      was hilft uns unser Weh und Ach?
      Was hilft es, daß wir alle Morgen
      beseufzen unser Ungemach?
      Wir machen unser Kreuz und Leid
      nur größer durch die Traurigkeit.
      Denk nicht in deiner Drangsalshitze,
      daß du von Gott verlassen seist,
      und daß Gott der im Schoße sitze,
      der sich mit stetem Glücke speist.
      Die folgend Zeit verändert viel
      und setzet jeglichem sein Ziel.

  10. Aria (tenore): Erfreue dich, Seele, erfreue dich, Herze [32:42]
      Erfreue dich, Seele, erfreue dich, Herze,
      Entweiche nun, Kummer, verschwinde, du Schmerze!
      Verwandle dich, Weinen, in lauteren Wein,
      Es wird nun mein Ächzen ein Jauchzen mir sein!
      Es brennet und sammet die reineste Kerze
      Der Liebe, des Trostes in Seele und Brust,
      Weil Jesus mich tröstet mit himmlischer Lust.

  11. Coro: Das Lamm, das erwürget ist [35:39]
      Das Lamm, das erwürget ist, ist würdig zu nehmen
      Kraft und Reichtum und Weisheit und Stärke
      und Ehre und Preis und Lob.
      Lob und Ehre und Preis und Gewalt
      sei unserm Gott von Ewigkeit zu Ewigkeit.
      Amen, Alleluja!

Più di una dea

Hayne van Ghizeghem (c1445 - ?): De tous biens plaine, chanson a 3 voci. Ensemble Perceval, dir. Guy Robert.

De tous biens plaine est ma maistresse.
Chascun luy doibt tribut d’honneur
Car assouvye est en valeur
Autant que jamais fut deesse.

(Di ogni virtù è colma la mia signora. Ognuno le rende tributo d’onore perché ha in dote più pregi di quanti ne abbia mai avuti una dea.)

Questa chanson fu un vero e proprio hit del tardo Quattrocento: è infatti riportata da almeno venticinque raccolte musicali dell’epoca, fra le quali il celebre florilegio Harmonice Musices Odhecaton curato dall’editore italiano Ottaviano Petrucci nel 1501. Di Hayne van Ghizeghem non si hanno molte notizie: fu membro della cappella musicale e valet de chambre di Carlo il Temerario, che seguì nelle numerose campagne militari; poiché non v’è più traccia di lui dopo il 1472, è possibile che abbia perso la vita in quel­l’anno, forse durante l’assedio di Beauvais. Si è anche pensato che avesse abbandonato il suo signore per entrare al servizio della corte di Francia, ma in realtà non vi sono documenti che possano confermare questa supposizione.

In sempiterna sæcula

Tomás Luis de Victoria (1548 - 1611): Conditor alme siderum, inno a 4 voci (pubblicato in Hymni totius anni, 1581, n. 1). Ensemble Plus Ultra, dir. Michael Noone.

I (gregoriano)

Conditor alme siderum
æterna lux credentium
Christe redemptor omnium
exaudi preces supplicum.

II (Victoria)

Qui condolens interitu
mortis perire sæculum
salvasti mundum languidum
donans reis remedium.

III (gregoriano)

Vergente mundi vespere
uti sponsus de thalamo
egressus honestissima
Virginis matris clausula.

IV (Victoria)

Cuius forti potentiæ
genu curvantur omnia
cælestia, terrestia
nutu fatentur subdita.

V (gregoriano)

Te, Sancte fide quæsumus,
venture judex sæculi,
conserva nos in tempore
hostis a telo perfidi.

VI (Victoria)

Sit, Christe rex piissime,
tibi Patrique gloria
cum Spiritu Paraclito
in sempiterna sæcula.
Amen.

Alluvione (Fabbriciani 75)

Roberto Fabbriciani (13 giugno 1949): Alluvione per flauti (1 esecutore) e suoni elettronici di Alvise Vidolin (2017). Esegue l’autore.

  1. Fantasioso sognante
  2. Alluvione
  3. Abyss II
  4. Corrente
  5. Suono sommerso
  6. Dal profondo
  7. Suono sommerso II
  8. Deflusso
  9. Fantasy Falls

Qui un articolo di Fabio Zannoni sulla composizione di Fabbriciani.

Millikan Symphony

Ann Millikan (10 giugno 1963): Millikan Symphony per orchestra (2015), dedicata alla memoria di Bob Millikan (1957-2012), fratello della compositrice. Jennifer Curtis, violino solista (nel IV movimento); Boston Modern Orchestra Project, dir. Gil Rose.

  1. Science
  2. Animals
  3. Rowing
  4. Violin

Ista velox aquila

Philippe de Vitry (1291 - 9 giugno 1361): Vos qui admiramini virgines / Gratissima virginis species / Gaude gloriosa, mottetto isoritmico a 4 voci. Lumina Ensemble, dir. Anna Pope.

Triplum

Vos qui admiramini virgines,
si virgini pro ceteris eligende
dignati fuerimus nubere,
dum nupsimus tanquam valde diligende.
Ista pulchra specie humilis maneriæ
ac opere virtuosa,
turpis vestrum altera
ausu nimis aspera
necnon virtutes exosa.
Ista lux, nox nubila,
Ista velox aquila,
vos colubres gradientes,
Ista super æterna regnat
vos in misera valle languentis egentes.
Ista virgo regia dulcis est amasia
mea sponsa quæpia.
Rex ego sum, hæc regina.
Quod tanta referimus?
Nos qui cuncta novimus
dignam preelegimus
et ut rosam hanc præspina.
Urgite vos igitur
quia tempus labitur
et mors nos persequitur
huic servite.
Hanc vocate,
quod si neglexeritus
illam non videbitis
gloriam quam cupitis,
vos eia propera te.

Motetus

Gratissima virginis species
quam decorat carnis mundicies,
usque centrum placasti intima
mei cordis plaga dulcissima
intra stimulans amoris spiritum
nescientem pectoris exitum.
Gratissime simili vulnere
peperisti mundum me ledere.
O regina, tuum amplectere
astringendo pectus cum ubere.
O rex regum oculum oculo
et os ori junge pro osculo
ac inspira verbum in labia
qua recepto fiat caro dia.

Tenor e contratenor

Gaude gloriosa.
Vivat iste.

Come un giglio fra le spine

Jacob Clemens non Papa (c1510/15 - 1555 o 1556): Ego flos campi, mottetto a 7 voci (pubblicato postumo in Thesaurus Musicus II, 1564, n. 3), testo tratto dal Cantico dei cantici (II:1-2 e IV:15). Stile Antico.

Ego flos campi et lilium convallium.
Sicut lilium inter spinas sic amica mea inter filias.
Fons hortorum puteus aquarum viventium quae fluunt impetu de Libano.

aligncenter

Quasi di pari passo

Anonimo: Fas et nefas, Carmen Buranum 19; testo attribuito a Gautier de Châtillon (c1135 - c1201). The Boston Camerata, dir. Joel Cohen.

Fas et nefas ambulant
  pene passu pari;
prodigus non redimit
  vitium avari;
virtus temperantia
  quadam singulari
    debet medium
ad utrumque vitium
  caute contemplari.

Si legisse memoras
  ethicam Catonis,
in qua scriptum legitur:
  «ambula cum bonis»,
cum ad dandi gloriam
  animum disponis,
    supra cetera
primum hoc considera,
  quis sit dignus donis.

Vultu licet hilari,
  verbo licet blando
sis equalis omnibus;
  unum tamen mando:
si vis recte gloriam
  promereri dando,
    primum videas
granum inter paleas,
  cui des et quando.

Dare non ut convenit
  non est a virtute,
bonum est secundum quid,
  sed non absolute;
digne dare poteris
  et mereri tute
    famam muneris,
si me prius noveris
  intus et in cute.

Si prudenter triticum
  paleis emundas,
famam emis munere;
  sed caveto, dum das,
largitatis oleum
  male non effundas.
    in te glorior:
cum sim Codro Codrior,
  omnibus habundas.

Carmina Burana

Jusques à ce que je meure

Antoine Busnois (c1430 - 1492): Le corps sen va et le cuer vous demeure, rondeau a 3 voci. Ensemble Asteria: Sylvia Rhyne, soprano; Eric Redlinger, tenore e liuto.

Le corps sen va et le cueur vous demeure
Le quel veult faire avec vous sa demeure
Pour vous vouloir aimer tant et si fort.

 Que incessament veult mectre son effort
 A vous servir jusques à ce que je meure.
 Il est vostre pouez estre bien seure
 Et de cela tousiours je vous asseure
 Combien quatende de mon mal confort.

Le corps sen va et le cueur vous demeure
Le quel veult faire avec vous sa demeure
Pour vous vouloir amer tant et si fort.

 Il nest douleur ne dueil qua moy naqueure
 Quant il convient que ses maulx je saveure
 Et men aller sans avoir resconfort
 Aleure que deusse vivre au fort
 Mon mal compter que je voi qua ceste heure.

Le corps s’en va et le cueur vous demeure
Le quel veult faire avec vous sa demeure
Pour vous vouloir aimer tant et si fort.

Busnois, Le corps s'en va